Απόκριες και Σαρακοστή!

Ας μάθουμε και κάτι ε;

Της Ελένης Λυμπέρη

Απόκριες! Έφτασε η αγαπημένη γιορτή μικρών και μεγάλων που περιμένουμε όλο το χρόνο με ανυπομονησία! Πόσοι από εμάς όμως γνωρίζουν το πραγματικό νόημα των Αποκριών;

Είναι πραγματικά φοβερό το τι συμβολίζουν! Στην κυριολεξία Αποκριά σημαίνει το σταμάτημα της κρεοφαγίας. Είναι η αρχαιότερη γιορτή που κρατάει από τα Ελληνικά Προχριστιανικά μυστήρια και τις Διονυσιακές τελετές έως σήμερα. Αυτές τις μέρες σε καλούν να γλεντήσεις, να ελευθερωθείς, να σαρκάσεις και να αυτοσαρκαστείς χωρίς παρεξήγηση, να αλλάξεις τον εαυτό σου, να ζήσεις με τρέλα, να ξεφαντώσεις, να περάσεις την ώρα σου ξένοιαστα, να πιείς, να φας, να χορέψεις, να μασκαρευτείς! Οι Απόκριες όμως στη σημερινή εποχή έχουν χάσει την αίγλη που είχαν παλιά, γιατί η κοινωνία μας έχει σοβαρέψει απότομα και δεν δέχεται παιδιαρίσματα και παραδόσεις και οι Απόκριες είναι μια γιορτή μόνο για νήπια, δίχως νόημα και οι άνθρωποι δεν έχουν χρόνο για μασκαρέματα και γελοιότητες, αφού έχουμε πιο σοβαρά πράγματα να ασχοληθούμε . . .

Προχριστιανικά, οι μέρες αυτές ήταν αφιερωμένες στη φύση. Οι άνθρωποι τιμούσαν το ξύπνημα της φύσης από το χειμώνα και τον ερχομό της άνοιξης! Η αλλαγή των εποχών για αυτούς ήταν μαγεία! Το περιβάλλον άλλαζε, τα φυτά πέθαιναν και αναγεννιόνταν μέσα στον κύκλο του χρόνου. Αυτή τη μαγεία ζήλεψαν οι άνθρωποι και θέλησαν να τη μιμηθούν με σκοπό να καταφέρουν να αναγεννήσουν και τον άνθρωπο. Τα μεγάλα Διονυσιακά γλέντια καλούσαν τον κόσμο να πιεί, να γλεντήσει, να χαρεί, να μην μιζεριάζει. Μέσα από αυτές τις γιορτές, γεννήθηκαν και τα θεατρικά δρώμενα και ύστερα η θεατρική τέχνη. Οι ηθοποιοί, όπως και στις μέρες μας, υποδύονταν άλλους ρόλους και μεταμορφώνονταν και έτσι ο κόσμος γλεντούσε και έπινε για να τιμήσει το θεό Διόνυσο και μαζί με αυτόν την αναγέννηση της φύσης, θέλοντας να την μυηθεί και να την κάνει δική του.

Κέφι, ευτυχία, παιδιαρίσματα, μεταμφιέσεις, σάτιρα! Στοιχεία που σκιαγραφούν τον έντονο χαρακτήρα των Ελλήνων και διαφοροποιούν το ελληνικό καρναβάλι από τα αντίστοιχα του εξωτερικού.

Οι Απόκριες δεν είναι μια τυχαία γιορτή και δεν έχει τεθεί τυχαία σε αυτή την περίοδο του χρόνου, πριν δηλαδή, από τη νηστεία της Σαρακοστής και την εποχή της αναγέννησης της φύσης, δηλαδή την άνοιξη. Η λαϊκή σοφία και η πάροδος των αιώνων την τοποθέτησαν εκεί σωστά για έναν ιερό σκοπό για τον άνθρωπο, είναι ένα βήμα για την πνευματική αναγέννηση του ανθρώπου.

Έθιμα της Αποκριάς

Η περίοδος της Αποκριάς έχει τρείς εβδομάδες, την Απολυτή, την Απόκρεω και την Τυροφάγο.

Την 1η εβδομάδα της Αποκριάς, την «Προφωνούσιμη» ή «Απολυτή» πιστεύετε πως οι ψυχές ελευθερώνονται και κυκλοφορούν στον επάνω κόσμο. Η παρουσία των ψυχών πάνω στη γη αποτελεί κίνδυνο για τους ζωντανούς, που πρέπει να τις καλοπιάσουν. Με την πρώτη λοιπόν μπουκιά λένε «Θεός σ’χωρέστον». Επιπλέον, τα Σάββατα της Αποκριάς αλλά και της Σαρακοστής που θα ακολουθήσουν είναι Ψυχοσάββατα. Μοιράζονται κόλλυβα και συνηθίζεται η μετάβαση στα νεκροταφεία.

Η 2η εβδομάδα λέγεται «Κρεατινή» ή «Απόκρεω». Είναι η εβδομάδα που δεν κρατούν τη νηστεία ούτε της Τετάρτης ούτε της Παρασκευής. Η Πέμπτη της εβδομάδας αυτής είναι η γνωστή σε όλους μας Τσικνοπέμπτη, συνώνυμο της απόλυτης κρεατοφαγίας και οινοποσίας και φυσικά ένας λόγος για να ξεφαντώσει κανείς με την παρέα του. Το όνομά της προέρχεται από το τσίκνισμα του κρέατος στα κάρβουνα. Μετά την Κυριακή της Κρεατινής (της Απόκρεω) παύει η κρεοφαγία.

Η 3η εβδομάδα είναι η «Τυρινή» ή «Μακαρονού». Τρώνε πίτες και τυροκομικά είδη, καθώς και χειροποίητα μακαρόνια. Την Κυριακή της Τυρινής, γνωστή ως «Τρανή Αποκριά», κορυφώνονται οι εορταστικές εκδηλώσεις, η ευθυμία, οι οικογενειακές και συλλογικές διασκεδάσεις. Σε πολλές περιοχές όταν νυχτώσει, ανάβουν φωτιές. Συγκεντρώνονται το βράδυ στο σπίτι του γηραιότερου της οικογένειας για να γλεντήσουν και να συγχωρεθούν για ό,τι μπορεί να είχαν κάνει, γιατί αρχίζει η Μεγάλη Σαρακοστή, μακρά περίοδος νηστείας και προετοιμασίας για το Πάσχα. Κέφι, μουσική, μασκαρέματα, πειράγματα και λογοπαίγνια, φτιάχνουν ένα εορταστικό σκηνικό. Οι στολές είναι αυτοσχέδιες με κύριες αυτές της εναλλαγής των δύο φύλων, οι άντρες γίνονται γυναίκες και το αντίθετο, αλλά και στολές φτιαγμένες από τομάρια ζώων, κουδούνια, δρεπάνια. Καρναβαλιστές ζωόμορφοι, περνούν μέσα από τα στενά δρομάκια των χωριών και κάνουν φασαρία για να ξυπνήσουν τη φύση και να καλωσορίσουν την άνοιξη που σιγά – σιγά κάνει την εμφάνισή της. Επίσης παίζουν όλοι μαζί το «χάσκα» με ένα αβγό. Ο γηραιότερος της οικογένειας, παίρνει ένα αβγό βρασμένο, το καθαρίζει και το δένει με ένα νήμα. Το νήμα αυτό το στερεώνει στην άκρη ενός ξύλου μήκους ενός μέτρου περίπου, συνήθως τον πλάστη με τον οποίο κάνουν τα φύλλα για τις πίτες. Μόλις τελειώσει το τραπέζι της Τυρινής, παίρνει το ξύλο με το αιωρούμενο αβγό και το περιφέρει μπροστά από το στόμα όλων σαν εκκρεμές και όποιος το πιάσει είναι ο νικητής. Εύχονται : «Με αβγό το κλείνω, με αβγό να το ανοίξω», εννοείται το Πάσχα με το κόκκινο αβγό.

 Καρναβάλια : Η χαρακτηριστικότερη εκδήλωση της Αποκριάς που τηρείται ιδιαίτερα στις μέρες μας είναι οι μεταμφιέσεις! Στο παραδοσιακό πλαίσιο υπάρχει κατά τόπους ποικιλία μεταμφιέσεων (Κουδουνάτοι, Κουκούγεροι, Μπούλες, Γενίτσαροι, Γέροι και Κορέλες, Βλάχικος γάμος κ.α.) με αναπαραστάσεις γαμήλιας πομπής, θανάτου και νεκρανάσταση, σατιρισμοί και παρωδίες δικαστηρίου, τιμωρίες (κρεμάλα) αλλά και χάρη, δίκες δικαστών ή του Αγά (σε πολλά νησιά). Στη Σίφνο γίνεται αναπαράσταση του χορού του κυρ – Βοριά, στην Πάρο και στη Χίο αναπαράσταση της εκδίωξης των πειρατών. Η ελευθεροστομία και τα αστεία, είναι το κύριο χαρακτηριστικό των εκδηλώσεων της Αποκριάς. Γίνονται ακόμα θεατρικές παραστάσεις «Ομιλίες» στα Επτάνησα, Κρητικό θέατρο (Ερωφίλη, Ερωτόκριτος, θυσία του Αβραάμ) ενώ ιδιαίτερα δρώμενα (καμήλα, γαϊτανάκι, αλογάκι, ρόπαλα) συνηθίζονται στα αστικά κέντρα. Ακολουθεί η Καθαρά Δευτέρα ή αλλιώς Πρωτονηστίσιμη Δευτέρα και Αρχιδευτέρα, όπου τα μαγειρικά σκεύη καθαρίζονται από τα λίπη με στάχτη και οι άνθρωποι «καθαίρονται» και διατροφικά. Τρώνε λαγάνες, πρόχειρο ψωμί δηλαδή, χωρίς ζύμωση και νηστίσιμα φαγητά όπως ελιές, ταραμά, πατάτες κ.α. Επίσης βγαίνουμε στη φύση και πετάμε χαρταετούς.

Η Μεγάλη Σαρακοστή, που ξεκινάει με το πέρας της Καθαράς Δευτέρας, είναι η αρχαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης εκκλησίας. Καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα. Αρχικά διαρκούσε 6 εβδομάδες ενώ αργότερα προστέθηκε και η 7η εβδομάδα και ονομάζεται έτσι γιατί περιλαμβάνει ακριβώς 40 ημέρες, δηλαδή από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι και την Παρασκευή πριν το Σάββατο του Λαζάρου.«Μεγάλη» ονομάζεται όχι για τη μεγάλη διάρκειά της αλλά για τη σημασία της, που γίνεται σε ανάμνηση των Παθών του Χριστού και αποτελεί την προετοιμασία των πιστών για τη μεγάλη γιορτή του Πάσχα. Από πολύ παλιά υπάρχει η συνήθεια να νηστεύουμε, για να μιμηθούμε τη νηστεία που έκανε ο Χριστός στην έρημο. Η Σαρακοστή περνά αργά για αυτούς που νηστεύουν, ιδίως τις τελευταίες μέρες.

 

Ένα έθιμο που έχει σχεδόν χαθεί είναι αυτό της Κυρά Σαρακοστής. Την χρησιμοποιούσαν σαν ένα ιδιόμορφο ημερολόγιο για να μετρούν τις εβδομάδες της νηστείας, της Σαρακοστής. Ζωγράφιζαν, λοιπόν, σε χαρτί την κυρά Σαρακοστή σαν μια καλόγρια, δεν της έβαζαν στόμα γιατί αντιπροσώπευε τη νηστεία, τα χέρια της ήταν σταυρωμένα λόγω προσευχής και είχε 7 πόδια που αναπαριστούσαν τις 7 εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής. Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι και έτσι ήξεραν πόσες εβδομάδες νηστείας απέμεναν μέχρι το Πάσχα. Το Μεγάλο Σάββατο έκοβαν και το τελευταίο πόδι. Αυτό το κομμάτι χαρτί, το δίπλωναν και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο. Έβαζαν το σύκο αυτό μαζί με άλλα και όποιος το έβρισκε πίστευαν πως θα ήταν καλότυχος!

Η Ελλάδα έχει πλούσια παράδοση και πολλά έθιμα που δυστυχώς χάνονται στο βάθος του χρόνου. Ας μην αφήσουμε όλη αυτή τη σοφία να χαθεί στο χρόνο και ας προσπαθήσουμε να αναβιώσουμε τα έθιμα του τόπου μας ώστε να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι καινούργιοι!

Η Καθαρά Δευτέρα είναι απαρχή μιας σημαντικότατης περιόδου για την Ορθόδοξη Εκκλησία, τη Σαρακοστή, δηλαδή την προετοιμασία για το Πάσχα που συνδιάζεται με νηστεία τροφών και παθών. Έτσι η πρώτη βδομάδα της Σαρακοστής ονομάζεται Καθαρά Εβδομάδα και δίνει το χρόνο στο πιστό να εξαγνιστεί και να καθαριστεί και να προετοιμαστεί. Έτσι ο πιστός τη Καθαρά Δευτέρα τρέφεται με λαγάνα για να θυμάται τη βοήθεια που προσέφερε ο Θεός στους Ισραηλίτες με τα “άζυμα” και τους οδήγησε στη Έξοδο από την Αίγυπτο. Η παρασκεύη της είναι ίδια με τα άζυμα (δηλαδή χωρίς προζύμι) και με αυτό τον τρόπο αρχίζει η νηστεία των τροφών.

Advertisements
Categories: Μέχρι τώρα

Πλοήγηση άρθρων

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: